Zabytki

Zabytki o charakterze sakralnym w parafii św. Anny w Piasecznie

Najstarszymi zabytkami kościoła są freski, odkryte w 1963 r. Przedstawiają one sceny z Ewangelii. Prawdopodobnie w XVI w. pokryty był nimi cały kościół.Figura Chrystusa na Krzyżu(obecnie w kaplicy bocznej) datowana jest na początek XVI w. Dawniej umieszczona była na belce łuku tęczowego, pomiędzy prezbiterium a nawą. Jest to przykład pięknej rzeźby późnogotyckiej.W kościele zachowały się  również XVI-wieczne drzwi z blachy okutej skośną kratownicą z kołatką. Łączą one zakrystię z prezbiterium.

Wszystkie ołtarze wraz z chrzcielnicą stanowią komplet wyposażenia ufundowany ok. 1736 r. przez Józefa Aleksandra Sułkowskiego, starostę piaseczyńskiego. Ołtarz główny późnobarokowy, architektoniczny. Po obu jego stronach ślepe drzwi ozdobione: po lewej herbem Sulima i Orderem Orła Białego, a po prawej monogramem z inicjałów fundatora. Z początku XVIII w. pochodzi też obraz w ołtarzu przedstawiający Trójcę Świętą. Jest on dziełem wysokiej klasy. Nie znamy jednak autora.

Matce Boskiej poświęcony jest ołtarz przy północnej ścianie kościoła. Pochodzący z połowy XVIII w. obraz przedstawia MatkęBożą z Dzieciątkiem w srebrnych sukienkach z koronami na głowach. Oryginalne padły ofiarą kradzieży w 1984 r. Nowe ufundowali parafianie w 1985 r. Zastąpiły je w 2003 r. korony wykonane i ofiarowane przez złotnika Józefa Czerniejewskiego z Piaseczna. Obraz został wykonany na desce. Pomiędzy rzeźbami aniołów z zwieńczeniu umieszczony jest wizerunek Anioła Stróża z XVIII lub początku XIX wieku. Szczególną cześć i pieczę nad ołtarzem miało zawsze Bractwo Różańcowe.

W drugim ołtarzu bocznym znajduje się obraz św. Anny nauczającej Marię ze św. Joachimem. Został namalowany ok. 1822 r. przez artystę warszawskiego Aleksandra Kokulara (ur.1793 – zm.1846 r.). Poprzedni obraz św. Anny uległ zniszczeniu, dlatego zamówiono nowy. Kult św. Anny w Piasecznie ma stare tradycje, sięgające początków świątyni.

Ambona rokokowa pochodzi z połowy XVIII w. Na szczycie postać św. Franciszka Ksawerego z dwoma nawróconymi poganami. Prawdopodobnie została przywieziona do Piaseczna ze zlikwidowanego kościoła jezuitów w Warszawie przy ul.Świętojańskiej po 1773 r.

Na ten sam okres datowane są: drewniana chrzcielnica na stopie z piaskowca i krzyż z postacią Marii Magdaleny.

W kościele znajdują się też dwa duże obrazy ze zdemontowanych na początku lat 80-tych XIX-wiecznych ołtarzy św. Augustyna i Aniołów Stróżów. Pierwszy z nich przywieziono z Warszawy w 1820 r. z kościoła św. Jerzego (kanoników regularnych lateraneńskich) przy ul. Świętojerskiej. Kościół ten – przeznaczony na celeświeckie – pomieścił fabrykę maszyn rolniczych, założonąprzez Anglików Evansa i Morrisa. Zdemontowane ołtarze przekazano do kościoła poseminaryjnego w Warszawie.

Na zewnątrz kościoła, we wnęce od strony rynku, znajduje sięosiemnastowieczna, barokowa figura św. Jana Nepomucena. Poniżej szczątki tzw. kuny, w którą zakuwano niegdyś skazanych.

W murze otaczającym świątynię umieszczone są, przeniesione z wnętrza kościoła, tablice epitafijne poświęcone osobom zasłużonym dla miasta i parafii. Tablica z herbem Poraj upamiętnia osobę Bartłomieja Biernackiego, burmistrza Piaseczna w latach 1843-1854, zmarłego w 1856 r.

Z 1857 r. pochodzi epitafium z herbem Nałęcz Kazimierza Małachowskiego, radcy dworu, kawalera kilku orderów i znaków honorowych, dziedzica dóbr Chyliczki. Jego grób na cmentarzu parafialnym wyróżnia się wysokim, żeliwnym postumentem.

Kolejna tablica przypomina postać ks. Feliksa Matulewicza, który objął probostwo piaseczyńskie po aresztowaniu ks. Ludwika Czajewicza w 1863 r. i sprawował je przez 40 lat. Był kanonikiem kolegiaty łowickiej. Zmarł w 1902 r. Pochowany został przy głównej alei cmentarza. Jest to jedyne epitafium ze zdjęciem na porcelanie.

Społeczeństwo Piaseczna ufundowało tablicę ku czci 20 żołnierzy i 8 mieszkańców miasta zabitych podczas walk we wrześniu 1939 r.

W sąsiedztwie są dwa epitafia, upamiętniające Markowskich, ojca i syna. Mieczysław Markowski, ostatni przed wojną burmistrz Piaseczna, właściciel apteki, prezes Towarzystwa Gimnastycznego„Sokół” oraz Straży Ogniowej, został rozstrzelany jako zakładnik w Palmirach 21 czerwca 1940 r. i tam pochowany. Antoni Markowski, mgr farmacji, naczelnik Straży Ogniowej, porucznik rezerwy, został zamordowany w Katyniu, w 1940 r.

Ostatnia w ciągu tablic poświęcona jest ks. prałatowi Kazimierzowi Siwakowi, kapelanowi Jego Świętobliwości, dziekanowi piaseczyńskiemu, kapelanowi w czasie kampanii wrześniowej, odznaczonemu Krzyżem Walecznych i Krzyżem AK, proboszczowi w latach 1959-1979. W zwieńczeniu epitafium szlachecki herb Jelita.

Przed generalnym remontem kościoła w prezbiterium istniała jeszcze tablica pamiątkowa małżonków Górskich, Jana, zmarłego w 1837 r. i Franciszki z Olszewskich, zmarłej w 1872 r. Pani Górska była hojną ofiarodawczynią piaseczyńskiego kościoła, fundatorkądrewnianego ogrodzenia w 1843 r. oraz wielu przedmiotów liturgicznych.

Trzy tablice pozostały nadal w kościele. Najstarsza z nich upamiętnia Małgorzatę Sekulską-Hecker, zmarłą w 1793 r. Wścianę zakrystii, wmurowane jest też epitafium wczesnoklasycystyczne z herbem Pierścień, Ludwiki z Melinów Ryksowej, starościny piaseczyńskiej, zmarłej w 1794 r. W stuletniąrocznicę powstania styczniowego odsłonięto tablicę nad wejściem z zakrystii do prezbiterium. Poświęcono ją ks. Ludwikowi Czajewiczowi, prałatowi, proboszczowi piaseczyńskiemu w l. 1860-1863, więźniowi Sybiru w l. 1864-1874, zmarłemu w 1910 r. Tablica ta upamiętnia zarazem dwunastu powstańców poległych pod Piasecznem, których wspólna mogiła znajduje się na cmentarzu.

W 1996 r., na pamiątkę Nawiedzenia Figury Matki Bożej Fatimskiej, na przyporze od strony wschodniej umieszczono tablicę.

W zakrystii znajdują się: portret pastelowy ks. Franciszka Melinę,proboszcza piaseczyńskiego w latach 1803-1814, koniec XVIII w.; monstrancja regencyjna, o glorii promienistej z figurką Matki Bożej, podtrzymującą glorię oraz śś. Piotra i Pawła na ramionach, przelana z gotyckiej na ba­rokową w 1738 r. staraniem proboszcza ks. Józefa Żebrowskiego, odnowiona w 1938 r.; kielich neorokokowy, 1863 r.,
z fundacji ks. Ludwika Czajewicza ówczesnego proboszcza; relikwiarz z 1871 r.; kielich z 1880 r. Na plebanii obrazy: św. Jana Nepomucena, późnobarokowy, ok. pół. XVIII w.; portret kobiecy, wg tradycji Ludwiki Ryxowej, 1 pół. XIX w.; św. Antoniego, ołtarzo­wy z 1969 r., mal. Bartoszewski; rokokowy krucyfiks drewniany obłożony srebrną blachą. Archiwum parafialne posiada stare księgi metrykalne od 1735 r.

Stara plebania, usytuowana na północ od kościoła, zbudowana została zapewne ok. 1800 r., wg tradycji z fundacji Ludwiki Ryxowej, przed 1933 r. pokryta nowym dachem, murowana z cegły, tynkowana, częściowo boniowana, parterowa z częściowo mieszkalnym poddaszem, na rzucie prostokąta. Wnętrze dwutraktowe. Dach dwuspadowy z naczółkami, kryty blachą.

Cmentarz parafialny przy ul. Kościuszki założony w lipcu 1794 r., po zwycięskiej bitwie gen. Józefa Zajączka z wojskami ros.-prus. w Gołkowie pod Piasecznem, kiedy to nie było gdzie grzebać zabitych przez sotnie kozackie, gdyż cmentarz przykościelny już nie mógłich pomieścić. Na cmentarzu grzebalnym, który jest tylko o 4 lata młodszy od zabytkowego cmentarza na Powązkach w Warszawie, znajdują się stare nagrobki: † Feliksa Deskura, porucznika l-go Pułku Jazdy Lekkiej (zm. 1808), klasycystyczny z piaskowca i marmuru, z herbem własnym Deskurów; † Józefa Korczyca, komendanta lll-go szwadronu lll-go Pułku Strzelców Konnych (zm.1823), klasycystyczny; † rodziny Piekarskich, po 1848 r., klasycyzujący; † Andrzeja Szymońskiego (zm.1852), o charakterze klasycystycznym; † Ignacego Małachowskiego, chorążego wojsk litewskich (zm. 1855); † Jana Andrzejewskiego (zm. 1856), klasycystyczny z płaskorzeżbioną postacią alegoryczną; † Kazimierza Małachowskiego, radcy dworu, dziedzica Chyliczek (zm. 1857), żeliwny o charakterze klasycystycznym; † ks. Feliksa Matulewicza, proboszcza piaseczyńskiego (zm. 1902); † grobowiec z głazem na wierzchu upamiętniający dwunastu powstańców z 1863 r.

W parku krajobrazowym, we wschodniej części miasta, posiadającym nieliczne okazy starodrzewia, stoi budynek z 1902 r., gdzie mieściła się Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego, założona w 1891 r. przez hr. Cecylię Plater-Zyberkównę, placówka słynąca w okresie międzywojennym w Polsce i za granicą. W kaplicy szkolnej, w bocznym ołtarzu, umieszczony jest obraz Matki Bożej Częstochowskiej (mal. Paweł Szyndler), zwany Cudowną Panią Chyliczkowską ufundowany jako wotum przez Józefę Chudzyńską w 1902 r.; w ołtarzu głównym krucyfiks z 1900 r. Na ścianie północnej gmachu szkoły znajduje się figura św. Jozafata Kuncewicza. W parafii piaseczyńskiej byłzwyczaj stawiania krzyży przydrożnych, o czym świadczy zapis w aktach miasta z okresu kancelarii rosyjskiej. Teren Piaseczna do czasu II wojny światowej zamieszkiwali chrześcijanie i żydzi. W 1935 r. było 4261 mieszkańców wyznania rzymskokatolickiego i 3081 religii mojżeszowej. Synagoga (może XVIII w.) usytuowana była za południową pierzeją rynku, później przebudowana na dom mieszkalny, który w 1977 r. został rozebrany.